گفتگو با دکتر بابک زماني درباره خطر مصرف قرصهاي ضدبارداري در زنان روزهدار
شايد باورتان نشود اما همه ساله تعدادي از خانمها هستند که در ايام ماه مبارک رمضان در بخشهاي مغز و اعصاب بستري ميشوند! ميدانيد چرا؟ چون اين عزيزان با مصرف قرص
ضدبارداري به منظور ايجاد تاخير در دوره ماهانه خود، شرايط لازم براي لخته شدن خون در مغزشان را فراهم ميکنند. اگر شما با اين گروه خانمها آشنايي داريد حتما هشدار متخصصان مغز و اعصاب را به آنها اعلام کنيد. بهتر است اول اطلاعاتي در اين باره کسب نماييد.
دکتر بابک زماني، متخصص مغز و اعصاب و عضو هيات علميدانشگاه علوم پزشکي ايران در گفتگويي اختصاصي با سلامت به شما کمک ميکند:
سلامت : نظرتان راجع به مصرف قرص ضدبارداري در ماه رمضان چيست؟
متاسفانه هر سال در ماه مبارک رمضان، بخشهاي مغز و اعصاب از خانمهايي پر ميشود که براي به تاخير انداختن زمان قاعدگي خود از قرصهاي ضد بارداري استفاده کردهاند و به يک اختلال مغزي تحت عنوان ترومبوز سينوسي دچار شدهاند. معني اين سينوس با آن معني که در ذهن مردم است فرق ميکند. منظور از اين سينوس، وريدهاي مغز است که خون را از مغز خارج ميکنند. وقتي چند تا از سياهرگهاي مغز بهم ميپيوندند، يک حفره يا سياهرگ بزرگتر تشکيل ميشود که به آن سينوس ميگويند و نبايد آن را با سينوسهاي بيني اشتباه گرفت. از آنجايي که مغز در داخل جمجمه استخواني قرار دارد، داراي يک محدوديت حجمي است و ميزان خون ورودي به مغز با مقدار خون در حال تخليه از مغز بايد در تعادل باشد، در غير اين صورت فشار داخل مغز به شدت بالا ميرود. اين مساله موجب اختلال تخليه خون از مغز ميشود. اين بهم خوردن تعادل موجب تورم بافت مغز ميشود.
سلامت : چطور قبلا اين مشکل وجود نداشته؟
وجود داشته اما در گذشته نه چندان دور اين مشکل، با بيماريهايي مانند سکته مغزي، تومور مغزي و يا صرع اشتباه ميشد. اما امروزه با توجه به روشهاي تشخيصي بسيار دقيق مانند ام.آر.آي و ام.آر.ونوگرافي، ترومبوز سينوسي را به راحتي تشخيص ميدهيم.
سلامت : علل به وجود آمدن اين مشکل چيست؟
بروز اين اختلال به يک عامل خاص مربوط نميشود، بلکه مجموعهاي از عوامل موجب بروز اين بيماري ميشود. موقعي که تمام عوامل لازم براي بروز بيماري در کنار هم وجود داشته باشد، اين اختلال شروع به فعال شدن ميکند. يکي از اين عوامل ميزان قدرت و سرعت انعقاد خون در افراد است. در برخي افراد سرعت انعقاد در خونشان به قدري زياد است که خود آن نوعي بيماري محسوب ميشود. کمبود يا ازدياد بعضي از فاکتورهاي خون و يا بعضي از بيماريها ميتواند سبب افزايش سرعت در انعقاد خون افراد شود. بعضي از افراد نيز به دلايل ژنتيکي نسبت به تسريع انعقاد خون مستعد هستند. به عنوان عامل دوم ميتوان از جنسيت نام برد. اين بيماري، ترومبوز سينوسي، در خانمها بيشتر از آقايان ديده ميشود که شايد مربوط به نوع هورمونهاي زنانه باشد. نکته سوم اينکه اين بيماري در افراد چاق بهخصوص خانمهاي چاق بيشتر ديده ميشود. نکته چهارم ميزان آب موجود در بدن و خون است. هرچه مقدار آب موجود در خون بيشتر باشد، خون رقيقتر ميشود و احتمال بروز اين بيماري کمتر ميشود. در شرايطي که فرد کمتر آب مينوشد ويا در جريان فعاليت زياد عرق ميکند، غلظت خون بيشتر شده و اين افزايش غلظت، احتمال ايجاد لخته در سينوسهاي مغزي را افزايش ميدهد. بسياري از داروها به دلايل مشخص يا غير مشخص سبب افزايش سرعت انعقاد خون ميشود. يکي از مهمترين اين داروها قرصهاي ضدبارداري است که خانمها استفاده ميکنند.
سلامت : پس قرصها به تنهايي سبب اين اختلال نيستند؟
اين قرصها ممکن است که به تنهايي موجب اين اختلال نشود اما وقتي چند عامل ديگر نيز در کنار آنها وجود داشته باشد، ميتواند سبب ايجاد لخته در سينوسهاي مغزي شود. مثلا اين بيماري در تابستانها بيشتر ديده ميشود. چون هواي گرم موجب تعريق بيشتر و از دست رفتن آب بدن است يا از ديگر زمانهايي که اين بيماري بيشتر بروز ميکند ماه رمضان است. بعضي از خانمها براي انجام فرايض اين ماه از قرصهاي ضدبارداري استفاده ميکنند. از طرف ديگر به دليل روزهداري آب بدن آنها کم ميشود و کلکسيون کاملي از شرايط به نفع بيماري مهيا ميشوند. نکته ديگر اينکه به نظر ميرسد مصرف نامنظم قرصهاي ضد بارداري تاثير بيشتري در بروز اين بيماري دارد. خانمهايي که هر ماه براي جلوگيري از بارداري از اين قرصها مصرف ميکنند، ممکن است بدنشان با مواد موجود در اين قرصها سازگاري پيدا کرده باشد. اما خانمي که يک مدت کوتاهي از اين قرصها استفاده ميکند ممکن است بدنش با مواد موجود در اين قرصها سازگاري پيدا نکند و احتمال بروز بيماري را افزايش دهد. به همين دليل به نظر ميرسد که مصرف نامنظم اين قرصها به همراه افزوده شدن ديگر عوامل سبب افزايش خطر ابتلا به تشکيل لخته خوني در سينوسهاي مغزي باشد.
سلامت : حتي از ديدگاه ديني هم منعي وجود ندارد و خانمها ميتوانند درست مانند پيشينيان عمل کنند و بيجهت خود را به خطر نيندازند؟
بله به خصوص امسال که پيشبيني ميشود ماه رمضان گرمي را پيشرو داشته باشيم و ساعات روزهداري نيز طولاني است، از نظر ما متخصصان مغز و اعصاب احتمال خطر بيشتري احساس ميشود. کساني که قبلا با اين مشکل مواجه شدهاند، مطمئنا از جانب پزشک معالجشان توجيه شدهاند. اما لزوم پيشگيري از بروز اين بيماري در تمام خانمهايي که از قرصهاي ضدبارداري استفاده ميکنند بسيار مهم است و اين رسالت به عهده اصحاب رسانه است که با اطلاعرساني همه جانبه از بروز اين اختلال در خانمها پيشگيري شود.
سلامت : به عنوان سوال آخر لطفا علايم بيماري را هم بفرماييد؟
مهمترين علامت پس از بروز لخته خون در سينوسها، سردرد است که اين سردرد ميتواند درجات مختلفي از خفيف تا شديد داشته باشد. يکسري از اين بيماران علاوه بر سردرد ممکن است دچار تشنج شوند و يا ممکن است در قسمتي از بدنشان احساس ضعف کنند. البته تشخيص اين بيماري از سوي متخصص مغز و اعصاب به راحتي صورت ميگيرد اما نکته مهم جلوگيري از بروز اين بيماري در جمعيت خانمها با يک اطلاعرساني درست و همهجانبه است.
